پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته حقوق

دانشگاه امام صادق

دانشكده معارف اسلامي و حقوق

پايان نامه کارشناسي ارشد رشته معارف اسلامي و حقوق

گرايش حقوق خصوصی

عنوان:

معامله اعضاء بدن بشر در حقوق ايران و فقه اماميه

با مطالعه تطبيقی در حقوق انگلستان

استاد راهنما:

جناب آقاي دكتر سيد مصطفی مصطفوی

استاد مشاور:

جناب آقای دکتر محسن اسماعيلی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی گردد

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

فهرست مطالب:

مقدمه ………………………………………..1

بخش اول: کلیات……………………………………… 10

مبحث اول: مطالعه تاریخی انتقال اعضاء …………………………………….11

گفتار اول: تاريخچه پیوند و انتقال اعضاء در جهان…………………………………….. 11

گفتار دوم: تاريخچه پيوند اعضاء در ايران…………………………………….. 12

مبحث دوم: اقسام انتقال عضو…………………………………….. 15

گفتار اول: حالات مختلف انتقال عضو…………………………………….. 15

1- تامین عضو از بشر زنده……………………………………. 15

2- تأمين عضو از جسد…………………………………….. 16

گفتار دوم: انواع اعضاء قابل پيوند…………………………………….. 17

گفتار سوم: مطالعه حقیقت مرگ……………………………………… 18

1- تعريف مرگ……………………………………… 19

2- اغماء……………………………………. 22

بخش دوم: معامله اعضاء بدن در حقوق ایران…………………………………….. 24

فصل اول: مطالعه شرایط اساسی صحت معامله در انتقال اعضاء بدن……………….. 25

مبحث اول: مالیت اعضاء بدن…………………………………….. 26

گفتار اول: شناخت مفهوم مال…………………………………….. 26

1- تعريف لغوي مال…………………………………….. 26

2- تعریف اصطلاحی…………………………………….. 27

گفتار دوم: مالیت در حقوق مدنی ایران…………………………. 28

1- مالیت نوعی……………………………………… 29

2- مالیت شخصی…………………………………….. 29

گفتار سوم: مالیت اعضاء بدن بشر………………………….. 30

مبحث دوم: مشروع، معین و قابل تسلیم بودن مورد معامله……………….. 33

گفتار اول: مشروع بودن مورد معامله……………………………………. 33

گفتار دوم: معین و قابل تسلیم بودن…………………………………….. 35

مبحث سوم: مشروعیت جهت معامله اعضاء بدن……………………… 38

گفتار اول: مفهوم جهت……………………………………… 38

گفتار دوم: جهت در معامله اعضاء بدن بشر…………………….. 41

مبحث چهارم: ارتباط حقوقی بشر با اعضاء بدن خویش…………………. 43

گفتار اول: شناخت مفهوم ملكيت……………………………………… 43

1- معنای مالکیت……………………………………… 43

2- مالکیت بر جسم…………………………………….. 45

گفتار دوم: شناخت مفهوم حق…………………………………….. 45

1- معنای حق…………………………………….. 45

2- حقوق مربوط به شخصیت……………………………………… 47

3- اوصاف حقوق مربوط به شخصیت……………………………………… 48

گفتار سوم: معامله اعضاء بدن در قلمرو حقوق مربوط به شخصیت…………… 49

فصل دوم: مطالعه اثر اصل حاکمیت اراده در انتقال اعضاء بدن………………… 52

مبحث اول:اصل حاکمیت اراده……………………………………. 52

مبحث دوم: عوامل محدود کننده اصل حاکمیت اراده…………………… 54

گفتار اول: معامله اعضاء بدن در عرصه مقررات آمره………………………. 55

گفتار دوم: معامله اعضاء بدن در عرصه نظم عمومی……………………. 59

گفتار سوم: معامله اعضاء بدن در عرصه اخلاق حسنه………………………. 62

فصل سوم: ماهیت معامله اعضاء بدن بشر………………………………. 67

مبحث اول: ماهيت معاملات اعضاء بدن بشر به اعتبار شرايط انعقاد……………….. 68

گفتار اول: معامله اعضاء بدن بشر و ماده 10 قانون مدني……………………….. 69

گفتار دوم: معامله اعضاء بدن بشر و عقد بیع…………………………………….. 71

گفتار سوم: معامله اعضاء بدن بشر و جعاله…………………………………….73

گفتار چهارم: معامله اعضاء بدن بشر و هبه……………………………………. 75

گفتار پنجم: رضايي يا تشريفاتي بودن عقد. …………………………………….77

مبحث دوم: ماهيت معامله اعضاء بدن بشر به اعتبار موضوع و هدف اقتصادي……………….. 78

گفتار اول: معوض يا مجاني بودن معاملات……………………………………… 79

گفتار دوم: مسامحي يا معاملي بودن معاملات……………………………………… 80

بخش سوم: معامله اعضاء بدن در فقه امامیه……………………………………. 83

فصل اول: مطالعه فقهی ارتباط بشر و اعضاء بدن…………………………………….. 84

مبحث اول: شناخت روابط حقوقی…………………………………….. 84

گفتار اول: مطالعه مفهوم ملكيت……………………………………… 84

1- معنای لغوي و اصطلاحی ملكیت……………………………………… 84

2- مراتب ملكيت……………………………………… 86

گفتار دوم: مطالعه مفهوم حق…………………………………….. 87

1- معنا و تعريف حق…………………………………….87

2- انواع حق: حق ا… و حق الناس…………………………………….. 89

3- قابلیت انتقال حقوق…………………………………….. 90

مبحث دوم: مطالعه اقوال فقهی در خصوص ارتباط حقوقی بشر و اعضاء بدن………….. 92

گفتار اول: كلام قائلين به حق سلطه و ملکیت بشر بر بدن خود…………………… 92

1- دیدگاه موافقان حق سلطه……………………………………. 92

2- دیدگاه موافقان ملکیت……………………………………… 94

3- ادله قائلين به وجود سلطه و ملكيت آدمي نسبت به اعضایش……………… 95

گفتار دوم: كلام قائلين به عدم وجود ارتباط ملكيت ميان بشر و اعضائش……………. 99

1- دیدگاه مخالفین ارتباط ملکیت……………………………………… 99

2- ادله قائلين به عدم ملكيت بشر نسبت به اعضایش…………………… 100

گفتار سوم: نظریه مختار …………………………………….101

فصل دوم: مطالعه احکام فقهي قطع عضو…………………………………….. 103

مبحث اول: ادله حرمت قطع عضو…………………………………….. 103

گفتار اول: حكم قطع عضو از بدن بشر زنده……………………………………. 103

1- حکم قطع عضو رئيسي…………………………………….. 104

2- عضو غير رئيسي…………………………………….. 104

حرمت ورود ضرر به نفس………………………………………. 105

گفتار دوم: حرمت قطع عضو از بشر مرده……………………………………. 108

1- حرمت مثله …………………………………….109

2- حرمت هتك تکریم و تذليل مؤمن…………………………………….. 111

مبحث دوم: موارد جواز قطع اعضاء……………………………………. 113

1- وصیت بر اعضاء …………………………………….113

2- اجازه ولي شرعي…………………………………….. 116

3- اضطرار……………………………………. 117

بخش چهارم: معامله اعضاء بدن بشر در حقوق انگلستان………………… 121

فصل اول: قواعد عمومی…………………………………….. 123

مبحث اول: موارد مجاز خارج کردن و نگهداری اعضاء بدن بشر…………………. 123

گفتار اول: پژوهش های علمی…………………………………….. 123

گفتار دوم: پیوند اعضاء برای درمان بیماری ها……………………………………. 124

گفتار سوم: ایجاد بانک اطلاعات ژنتیکی…………………………………….. 124

مبحث دوم: لزوم احراز اراده انتقال دهنده……………………………………. 125

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

گفتار اول: احراز اراده اطفال…………………………………….. 125

گفتار دوم: احراز اراده افراد بالغ…………………………………….. 126

1- بالغین دارای اراده……………………………………. 126

2- بالغین فاقد اراده……………………………………. 127

مبحث سوم: سازمان های مرتبط با انتقال اعضاء……………………………………. 127

گفتار اول: مقام مسئول بافت های انسانی…………………………………….. 128

گفتار دوم: سازمان های حمایتی…………………………………….. 129

فصل دوم: معامله اعضاء بدن افراد زنده …………………………………….130

مبحث اول: شرایط عمومی…………………………………….. 130

گفتار اول: محدودیت اعضای قابل انتقال…………………………………….. 130

گفتار دوم: لزوم احراز سلامت جسمانی انتقال دهنده……………………………………. 131

مبحث دوم: انتقال اعضاء از طریق قراردادهای معوض………………………………………. 132

گفتار اول: اصل عدم تجویز انتقال اعضاء به صورت معوض…………………………….. 132

گفتار دوم: وضع خاص انتقال کلیه……………………………………. 133

مبحث سوم: انتقال اعضاء از طریق قراردادهای غیر معوض…………………………. 135

گفتار اول: ماهیت حقوقی انتقال اعضاء افراد زنده …………………………………….135

گفتار دوم: حقوق و وظایف اشخاص دخیل در جریان انتقال اعضاء………………….. 137

فصل سوم: معامله اعضاء بدن اموات……………………………………… 139

گفتار اول: شرایط عمومی…………………………………….. 139

1- عدم تجویز معامله عضو به صورت معوض………………………………………. 139

2- لزوم به کارگیری عضو برای مقاصد معین…………………………………….. 139

گفتار دوم: انتقال اعضاء بر اساس وصیت متوفی…………………………………….. 140

1- انتقال اعضای افراد دارای کارت اهداء……………………………………. 140

2- انتقال اعضاء با نظر نماینده متوفی…………………………………….. 141

گفتار سوم: انتقال اعضاء بدون وصیت متوفی…………………………………….. 141

1- اصل امکان انتقال اعضاء بدون وصیت متوفی…………………………………….. 141

2- استثنائات وارد بر اصل…………………………………….. 142

نتیجه گیری…………………………………….. 143

نتیجه گیری…………………………………….. 145

پیشنهادات……………………………………… 149

منابع…………………………………….. 151

چکیده:

پيشرفت هاي روزافزون علم پزشکي و تحولات بنيادين در آن، موجب حدوث موضوعات نوظهوري در عرصه هاي مرتبط با دانش پزشکی مانند علم حقوق شده می باشد. در اين زمینه تحولات صورت گرفته در زمينه اعضاي بدن بشر به جهت افزایش کمی و پیشرفت های کیفی آن مورد توجه قانون گذار قرار گرفته و نسبت به وضع ((قانون پيوند اعضاي بيماران فوت شده يا بيماراني که مرگ مغزي آنها مسلم شده می باشد)) و نيز آيين نامه اجرايي آن اقدام نموده می باشد.

فارغ از موضوع اهداء عضو و علیرغم شیوع معاملات معوض غير رسمي ميان گيرندگان و اعطاکنندگان اعضاء بدن بشر، تاکنون قراردادهای مذکور مورد توجه قانونگذار قرار نگرفته می باشد. اين پــايان‌نامه به تبيين مفاهيم و واژه‌هاي کليـد‌ي موضـوع معـاملات اعضاء بدن انـسان شامل ” تعاريف و اقسام مرگ مغزی، اغما و اقسام انتقال عضو” مطالعه ماهوی معامله اعضاء بدن در حقوق ایران شامل “شرایط اساسی صحت معامله اعم از مالیت و مالکیت داشتن، مشروع بودن موضوع و جهت، عوامل محدود کننده اصل حاکمیت اراده، نوع معامله اعضاء بدن و…” و نیز مطالعه معامله اعضاء بدن در آیینه فقه امامیه شامل مفاهیم “مالکیت و حق سلطه و مراتب و اقسام آن، ادله حرمت قطع عضو و موارد جواز قطع اعضاء” می پردازد. طی مطالعه تطبیقی موضوع، معاملات اعضاء بدن در حقوق انگلستان با شناخت و تبیین ” قواعد عمومی معامله و موارد قطع عضو و سازمان های مرتبط” مورد بحث قرار گرفته می باشد.

مقدمه:

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

حركت علم در مسير تكامل و کوشش مجدانه عالمان در جهت قدم گذاشتن به عرصه ناشناخته علوم، امروزه شكلي خيره كننده يافته می باشد. کوشش بشر براي تحصيل كيفيت بالاتري از زندگي بر شتاب اين حركت افزوده و حجم انبوهي از اطلاعات علمي و تحقيقاتي و يافته‌هاي تازه در شاخه‌هاي گوناگون علوم را فراهم آورده می باشد.

اين جريان، موجب همكاري بيشتر قلمرو‌هاي مختلف دانش با يكديگر شده و تنيدگي و همراهي بيش از پيش علوم با يكديگر را موجب شده می باشد. کوشش براي حفظ سلامت و افزايش حيات آدمي مصداقي قابل توجه در اين زمينه می باشد. برای نیل به این اهداف علاوه بر مسایل پزشکی، نیاز به پاسخگويي به بسياري از سؤالات و پرسش ها در ابعاد مختلف اجتماعي، مهندسي، ديني، حقوقي و اخلاقي دارد.

مانند اين موارد، برداشتن عضو و انتقال آن به بيماران نيازمند می باشد. اين امر يعني پيوند اعضاء، در قرن اخير شكل گسترده و ويژه‌اي يافته می باشد. براي رسميت يافتن اين موضوع، بحث‌هاي عميق حقوقي و فلسفي در گرفته می باشد؛ چرا كه مسأله انتقال اعضاء، از يك سو مستلزم تصرف در بدن و حق بشر بر تماميت جسمي خويش می باشد و از سوي ديگر كوشش برای انتقال اعضاء، نوع خاصي از روابط و ملاحظات حقوقي و اقتصادی را پديد آورده می باشد.

به علاوه، روزانه هزاران انتقال عضو در سرتاسر جهان انجام مي‌گردد كه در بسياري از آن‌ها، فارغ از جنبه ايثار و فداكاري كه زيباترين اثر هنري بشر می باشد، انگيزه‌هاي مادي و اقتصادي به چشم مي‌خورد. هر چند شناخت سرچشمه‌هاي اين اتفاق يعني مادي شدن انتقال اعضاء بر عهده جامعه‌شناسان و علماي اقتصاد می باشد، اما علم حقوق به عنوان تنظيم كننده روابط بين بشر‌ها و حافظ شخصيت‌ بشر، موظف به شناخت جنبه‌هاي اين روابط و تنظيم ارتباط آن با شخصيت و منافع اجتماعي می باشد. اهميت مطالعه حقوقي اين مسأله هنگامي آشكارتر مي‌گردد كه در مي‌يابيم ساير كشورها علاوه بر بحث‌هاي نظري و حقوقي در اين خصوص، اقدام به تقنين و انجام اقدامات اجرايي توسط دولت‌ها نموده‌اند، درحالی که ضعف و كندي در هر دو عرصه نظري و عملي در كشور ما موجود و مشهود می باشد.

در کنار مسایل پیش گفته، با عنايت به فرهنگ اصيل اسلامي حاكم بر جامعه ما و با در نظر داشتن اينكه بسياري از دست‌اندركاران و مبتلايان به اين امر، اعم از بیماران و پزشکان، با احتمال وجود معذورات اخلاقي و شرعي، تن به انجام پيوند و معامله اعضاء بدن نخواهند داد، ضرورت بررسي فقهي موضوع و تتبع در استفتائات و نظرات علماي ديني عیان می گردد.

ضعف های موجود در عرصه تقنین و دکترین حقوقی نیز ایجاب می کند تا برای جبران کاستی ها و خلاهای موجود، مطالعاتی تطبیقی در هر دو زمینه صورت پذیرد. وجود قوانین مدون در کشور انگلستان و پیشینه پزشکی و علمی موجود در این خصوص، به همراه صدور آراء محاکم در این زمینه، نگارنده را به انتخاب حقوق انگلستان برای مطالعه تطبیقی موضوع ترغیب نمود.

اظهار مسئله، سوالات و فرضیات پژوهش:

همانگونه که گفته گردید پيشرفت هاي روزافزون علم پزشکي و تحولات بنيادين در آن، موجب ايجاد موضوعات نوظهوري در عرصه هاي مرتبط با اين دانش شده می باشد. مانند اين تاثيرات حدوث مسايل تازه اي در عرصه حقوق پزشکي به عنوان يکي از شاخه هاي علم حقوق مي باشد. هر چند تحولات صورت گرفته در زمينه پيوند اعضاي بدن بشر به جهت گسترش کمي و کيفي آن مورد توجه قانون گذار قرار گرفته و نسبت به وضع ” قانون پيوند اعضاي بيماران فوت شده يا بيماراني که مرگ مغزي آنها مسلم شده می باشد” و نيز “آيين نامه اجرايي پيوند اعضاي بدن” اقدام نموده می باشد، اما تکلیف قانونی معاملاتی که در این خصوص در جامعه رخ می دهد، مشخص نشده می باشد.

آن چیز که دست مايه تحقيق حاضر قرار گفته می باشد، معاملات معوضي می باشد که به شکل غالبا غير رسمي، ميان گيرندگان اعضاء قابل انتقال بدن با انتقال دهندگان اين اعضاء صورت مي گيرد. در حقیقت اين معاملات در بيشتر موارد در قالب قراردادهایی زیرا هبه انجام مي شوند و در نتيجه جنبه مالي آنها پنهان مي ماند. این ظاهر موجه، نباید از سوی علم حقوق مورد پذیرش یا غفلت واقع گردد و بایستی با وضع مقررات و ابراز نظرات حقوقی، جامعه را با اثرات و توالی ناشی از این معاملات آشنا ساخته و به مسیر صحیح آن سوق دهد.

از آنجا که اهداء عضو مسبوق به مطالعات و تحقیقات مرتبط می باشد، تمرکز اصلی این پایان نامه معاملات معوض در خصوص اعضاء بدن می باشد. در این راستا، اين پايان‌نامه در پي پاسخگويي به سوالات مشخصي مي‌باشد که سوال‌هاي اساسي آن عبارتند از:

1- معاملات اعضاي بدن بشر از ديدگاه حقوق ايران و فقه اماميه صحیح هستند یا خیر؟

2- ارتباط حقوقی بشر و اعضاء خود از دید فقه و حقوق چیست؟

3- ماهيت حقوقي عقود معوضي که با موضوع معامله اعضاي بدن بشر صورت مي گيرد چه مي‌باشد؟

فرضيه‌هاي تحقيق حاضر نیز عبارتند از:

1- علي رغم وجود اصل آزادي قراردادها، معامله اعضاء بدن به علت ماليت نداشتن موضوع معامله،مخالفت با نظم عمومي،اخلاق حسنه و عدم مشروعیت موضوع و جهت صحيح نمی باشد.

2- بنابر دیدگاه فقها و حقوقدانان می توان مالکیت بشر بر اعضاء خود و یا حق سلطه وی بر اعضاء خود را پذیرفت.

3- عوض قرار گرفتن پول در معامله اعضاي بدن، می تواند صورت بيع،جعاله و هبه معوض را به اين دسته از معاملات بدهد.

توضیح این نکته ضروری می باشد که علیرغم فرضیه مطرح شده در طرح مقدماتی پایان نامه مبنی بر ممنوعیت معامله اعضاء بدن، با تکمیل و توسعه مطالعات و مطالعه نظرات فقها و حقوقدانان، صحت معاملات به لحاظ حقوقی توجیه پذیر آمد و حکم صریح شرعی مبنی بر حرمت این معاملات پیدا نمود نشد. از این رو نگارنده همانگونه که در ادامه خواهد آمد، بر خلاف فرضیه ابتدایی اولا صحت معاملات اعضاء بدن را به عنوان نظر مختار پذیرفت و ثانیا بعضی قالـب های عقود را به استثنای بیع که در فرضیه مطرح شده بود، جهت انجام این عقود صحیح و مناسب دانست.

ضرورت و پیشینه پژوهش:

به علت جديد بودن موضوع و عدم وجود قوانين و مقررات مدون در خصوص معاملات اعضاء بدن، تحقيق در اين موضوع ضروري مي‌نمايد. کوشش ساير كشورها همچون آمریکا، كانادا، انگليس و … در جهت شناسايي و تحليل معاملات راجع به اعضاء بدن و قانون‌گذاري در اين خصوص موجب تحقيقات گسترده و دامنه داري در اين باره شده می باشد كه خلاء آن در حقوق ايران احساس مي‌گردد. کلي بودن تحقيقات صورت گرفته در اين باره، ندرت ورود صاحبنظران به بحث حقوقي و فقهي آن، توجه بيش از حد به مسأله اهداء و پیوند عضو، به جاي معاملات معوض در خصوص اعضاء بدن، اين ضرورت را آشكارتر مي‌سازد.

علاوه بر آن پايين‌ بودن ضريب انتقال عضو در ايران، كه يكي از علل آن فقدان تحقيقات جامع در اين خصوص می باشد نيز، از ديگر موارد لزوم تحقيق در اين عرصه می باشد. به اظهار دیگر ما با متقاضيان بي‌شمار انتقال اعضاء مواجه هستيم که با عنايت به توانایي پزشکان ايراني و امکاناتي که در مراکز تخصصي فراهم شده می باشد، نیازمند ارایه راهکارهای حقوقی و رفع ابهامات فقهی، برای دست یابی به سلامت خود می باشند.

در مورد معامله اعضاء بدن به شكل خاص تحقيق حقوقی جامعي صورت نگرفته می باشد. پژوهش‌هاي انجام شده در اين خصوص محدود به بررسي‌هاي اجمالي و اندك در ميان بحث پيوند اعضاء مي‌باشد. در آثار و پژوهش‌هاي فقهي نيز تنها مقالات و استفتائات فقها راجع به برخي از مباحث معامله اعضاء بدن موجود می باشد، كه در عین پراكندگي و كلي بودن، بیشتر در مقام اظهار حکم فقهی موضوع بر آمده اند، که این امر پاسخگوي اهميت موضوع حاضر نمي‌باشد.

این امر در حالی می باشد که شیوع غیر رسمی معامله اعضاء بدن، که نمونه آن آگهی های غیر رسمی فروش اعضاء بدن می باشد، لزوم مطالعه، پژوهش و تصويب قوانين پيرامون خريد و فروش اعضاي بدن را ضروری ساخته و شناخت وضعيت حقوقي و تحليل ماهيت اين دسته از قراردادها را ايجاب مي نمايد. به شکل اختصاصی نیز هیچ مطالعه تطبیقی با وضعیت موضوع پایان نامه در حقوق انگلستان صورت نگرفته می باشد و پژوهش حاضر اولین مطالعه در این خصوص می باشد.

***ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود می باشد***

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

زیرا فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به گونه نمونه)

اما در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود می باشد

تعداد صفحه : 177

قیمت : چهارده هزار و هفتصد تومان